ГлавнаяСтихиКрупные формыПоэмы → Францыск Скарына

Францыск Скарына

article401149.jpg
Паэма

Ляцеў Францыск па бездарожжы,
Душа малілася вякам,
Трымаў пад сэрцам іскру божую,
Навук не выпіты бальзам.

У стычках с цяжкім ліхалеццем
Ён не згубіў свой зорны шлях,
З дабром, што дараваў планеце,
Сустрэў яго бацькоўскі дах.

Бывай дзяцінства, родны Полацк,
Купецкі дом і талака!
А заплечыма кніжны ранец,
І мары руса юнака.

Навукі прыстань горад Кракаў,
Універсітэт, прыёмны двор,
Бурліў, не толькі ад палякаў,
Быў моцны русічаў напор.

Із Ліды, Міра,Слуцка, Гродна,
Малых літоўскіх гарадоў,
Еўропа дыбіла паходных
Свабоду вырваць з кайданоў,

З ярма царквы і феадалаў,
Ў эпоху носьбітаў надзей,
На рубяжах нябачнай далі
І новых воінскіх падзей.

Скарына з боем паступае
На філасофскі факультэт,
- Навука,ў сэнсе вырашае,
З′яўляць народу ведаў змест!

Вучоны Міхал Уладзіслаўскі
І Ян Глагоўскі, як сябры,
Казалі,- Гэта ня падказка,
Сябе ў навуцы ты ствары!

Прадметна яму паказалі
Станок друкарны недарма
І як працуе расказалі,
Глыбокай ноччу да віднага.

Вучобу скончыў, - малайчына,
У рангу, Бакалаўр навук!
Юнак із Полацка, - Скарына,
Ня кіне мантыю, сюрдут.

Упарта рухаецца далей,
Душой адчуў свабоды дух,
Навука спорыць з ім на маршы, -
Ён Доктар свабодных навук!

Адказны ў зносінах з сябрамі,
Як прыклад, - Павел Русіч,
Украінец, - не знік з гадамі,
І быў, як брат, Скарыне, мусіць.

Свяцілам быў для іх Капернік
Вялікі барацьбіт навуковец,
Ён астраном і прапаведнік,-
Царква лічыла, – вольнадумец.

*******
Упарта ляціць над касцёлам
Знаёмы ланцуг жураўлёў,
Да дому, да гнязда, к азёрам,
У Літву, на Русь, у сінь бароў.

І ў крыку мігатлівай зграі
Ён слухаў, і пачуў народ,
Прыгнечаных, ў адчаі,
Іх кліч, - Ратуйце Веру род!

Уклад, культуру Беларусі,
І мову беларусаў славян.
Народ пад гнётам беларускі
Бяз лекараў, пануе зман!

Аб гэтым ведаў Францыск,
І вырашыў, трэба лячыць!
Як лекар, ён практыку грыз,
У думках справа закіпіць.

Глабальна яго розум шукае
Вытокі хвароб у хворых,
- Лячэнне свой напрамак мае,
Адзіны,, галоўны з многіх.

У Італіі, на поўдні Еўропы,
Ён хоча сябе паказаць,
Навуку ў медыцыне, спробы,
На практыцы як прымяняць…

Каллегія універсітэта
Публічна экзамен вяла,
Свае становішча з бляскам
Адолеў, даказаў Скарына.

У зале не чулася гулу,
Адказы зрушвалі камень,
Навукоўцам, эліце Падуі
Быў да спадобы экзамен.

Два дні на пытанні калегіі
Адказваў навуковец з Полацка.
Адзначаны вялікім прывілеем
Не плаціць за экзамены золатам.

Прысутнасці навукоўцаў, шляхты,
Духавенства, воінства ў чыне,
Скарына пашане варты,–
Ён Доктар навук у медыцыне!

Па праву першы із навуковцаў,
Прадстаўнік славянскіх народаў,
І подзвіг у цемрадзі сонца,
У стагоддзях прарастае ўсходамі!

*******
Год тысяча пяцьсот дванаццаты,
Статут ад хвал і поспеху,
Купцом не сышоў у трынаццаты
І дом не купіў для пацехі,

Жыццё забяспечыць багатае,
І шлях па жыцці быў адметны ...
Ірвуцца стогны птушыныя
І клін жаўруковы ў свет цесны.

Крык сэрца, як радасць забытая,
Айчыны роднай прастора,
Гаворка нябёс паспалітая, -
Ты гонар, надзея, апора!

Скарыну растанне чакае,
Дарогу абраў ён дамоў.
Асвета, - мой лёс вызначае,
Усё патрэбнае побач з сабой.

Асвета – першы крок у навуку!
Цікавасць і даброты прадметныя
Укожным друкаваным груку
Таямніцы адкрываў сусветныя.

У Венецыі, Кракаве, Падуі
Ён гісторыю кніг вывучаў,
Усё лепшае із паліграфіі
Скарына пяром адзначаў.

Спачатку ў Прагу імчыць,
У старадаўні горад Еўропы,
Там сонца славянскае свеціць,
Культура высокай пробы.

І справу друкаваную з толкам
Вядуць майстры карыфеі
Клавуіян Мікуліш з Ямпом,
Мікуліш Ковач і Павел Сиверын.

У друку кнігі на мове чэшскай,
Друкуюць даступна народу,
Паданні, навіны свецкія
І праўду ў барацьбе за свабоду.

Ад засілля каталіцкай веры,
Пад сцягам змагара Яна Гуса,
Ідэі і змест у даверы
Вучонага Францыска руса.

Праект быў на выгляд смелым,
Падтрымка ішла з Вільні,
Сяброў па друкарнай справе, -
Друкарня ў доме цывільным.

Знаходзіць жаданы подых,
Станок і шрыфты па замове,
У кіраўніцтве, увагах строгіх
Вядзе з Сусветам размову.

Упершыню "Псалтыр" на адбітку
Яўляя старонкі – сястрыцы,
На мове стараславянскай,
Гравюра уласнай матрыцы.

------------
Год тысяча пяцьсот сямнаццаты,
У свеце шостага жніўня,
Розум узляцеў над прагнасцю,
У тэксце, - аўтар Скарына!

Навукі ў форме біблейскай,
Павінна мець чытачоў,
Не толькі ў народзе шляхецкім,
У бедных, простых шаўцоў.

Ці будзе чытанне таннна,
Навуковыя думкі бязлітасны,
Цямліва па тэксце, старанна
Ў палях на старонках прапісаны:

Пераклад на беларускую мову ,
Тлумачэнне слоў незразумелых,
Царкоўны тэкст ў аснове
Напісаны для людей шляхетных.

«Псалтыр» з псалмоў (малітваў)
Святога цара, Давіда,
Для ўсіх хрысціян і габрэяў
Жыватворнымі ніткамі сшыты.

Малітвамі чытаць вучыліся,
Магчыма, і сам Скарына,
У думках над ім стамляліся
Святыя, навукоўцаў дружына.

Малітвы чароўны, як вецер,
Сюжэты з жыцця Святаслава,
Чыталі, і чытаюць, паверце,
Адзначана Ліра на славу.

У тэксце мудрасць высокая,
Крыніцы, добрыя норавы,
Параўнанні, думка глубокая,
Пад Богам Вера і Права.

Як доўга народ беларускі
Губляў свае думкі ў здагадках?
Чуваць польская мова, шляхецкая, -
Царква для многіх загадка.

Зразумелыя фразы галоўныя,
На іх трымалася Вера.
Стамляліся душы галодныя,
У сэрцы ні зла, ні даверу.

Скарына ў працы настойліва,
З спагадай і міласэрнасцю,
Знаходзіць фразы даходліва
Прамовай народнай, напеўне.

«Псалтыр», - гэта толькіпачатак,
А «Біблія», - да мэты дарога.
Бо ў душы ад працы задатак,
У думках стамлялася трывога.

Як «Біблію» сустрэне Айчына?
Ці стане праца старыцай?
Невуцтва ў цемры злачынна
І ханжаства, - не памаліцца.

Збунтуецца царква, магістры,
Бо ў "Бібліі” аўтар Скарына,
Партрэт на гравюры, і тытры
Упершыню не благавідна.

Вучоны, гуманіст - прапаведнік,
Доктар навук свабодных,
Зямлі беларускай асветнік
З Еўропай стылай незгодны.

Эпохі Рэнесанса абраннік,
Асабліва дома, у Літве, -
Яго кніга погляд, настаўнік
Уантыфеадальнай барацьбе.

У Літве чытач асаблівы.
Гэта чыноўнік сыты,
Купец, абывацель свабодны,
Багаты святар знакаміты.

Касцёлу і царкве народу
Чытаць яго думкі міжволі, -
Бо ў "Бібліі" ерась, свабода
І думкі не з Богам, - Крамолы!

У Літве міруе братэрства,
Яно ў чаканні сустрэчы…
Усіх кніг дваццаць тры, ад сэрца,
Усе розныя, душу лечаць.

Аснова біблейскай кнігі
Ляжыць на сямі навуках,
Зпадтэкстам духоўнай інтрыгі,
У напевне, боскіх гуках.

Па праекту кніг былоб больш,
Скончыліся папера, золата,
І зараз іх шлях праз Польшчу,
На Радзіму, да Вільні, к брату…

-------
Як цяжка зрывацца з месца,
Дзе ў пакутах зара разгаралася,
З іскры пад сэрцам усё гэта
Усініх нябёсах гублялася.

У промнях смарагдавай Лагчыны,
На ўскрайку Старога свету,
Даніну лекара – волата,
Зпавагай прымала планета.

*******
Ён крочыў па вулачках вузкім,
Старадаўняй стражы Вільні,
Купцоў сустрэў расейскіх
У замкавай Брамы цывільнай.

Рашыў, без грошай няволя,
Гандаль папоўніць страты,
Купец - сямейная доля,
Давай пазбіраем манаткі!

У Польшчы сёння ў модзе
Аксамітныя цуда - тканіны ...
Скарына ўжо ў паходзе,
І грошы ў кішэні, ў скрыні.

Сукном гандлюе ў Расіі,
Тавар купляе ў Германіі,
Францыск адужэў, пасылы
Брыдуць ў свядомасці зграямі.

Станок ён купіў друкарны.
На рынку, не ў, зацэнены,
Ён ёмісты і незатратны,
Друкаваць будзе, - упэўнены!

У бургамістра Якуба Бабіча,
Упершыню ў Літве друкарня,
Гаспадар Скарына з падачы,
У друку яго выдання.

Выходзіць кніга - зборнік
«Малая падарожная кніга»,
Яе можа купіць садоўнік,
Купец, пастаялец з Рыгі.

Тут тэксты псалмы (малітвы),
Гадавыя цыклы, даты,
Зацьменні сонца, бітвы,
Смяшныя вершы (бравады).

-------
Год тысяча пяцьсот дваццаць пяты.
На Радзіме тэксты ў наборы,
«Апостал», - вятрамі укрыжаваны
Выйшаў на радасць і гора.

Унебе, над стрэхамі, Вільні,
Парыў натхнення моцны,
Крычаць журавы прызыўне, -
У дарогу! Скарына шаноўны!

І зноў адчуванне волі
Ляціць за прызыўным крыкам,
На Русь, на прастору вольную,
Ў край надзеяў, край дзікі.

*******
Зямля там малітвай спавіта, -
Скарына казаў Савету,
Ён верыў, і ў сэрцы адкрытым
Месціць, мабыць, паўсвету.

З ласкай заўсёды для брата,
На рускай зямлі сказальнік,
Адкрые да святыняў браму,
Як і наш, - Анёл Захавальнік.

І ў "Бібліі», тыя ж святыні,
Адны і тыя ж прыслоўі ...
Але хіба, дзікунства, гардыня
І ў войнах пашырэй плечы.

Свет жорсткі, вайны міразданне,
УРасеі кніжкі спалены,
Новае «Апостал» выданне,
Сляды і зараз не знойдзены.

Кніг шлях, далёка не новы
За месца пад сонцам Рыма,
Расея, цар Іван Жахлівы,
І Польшча, - зразумеў Скарына.

Усё барацьбой ахоплена,
Святыні, золата, грошы, -
Подданых грошы нікчэмныя,
Кошты палітыкаў іншыя.

Як рэкі цяклі ў глыбіні,
Цяклі яго «Біблій» гаворкі,
Старонкі паўстануць з тлену, -
З вуголля праўда, як зоркі!

*******
Прыгожая Маргарыта Адвернік –
Жонка Франціска Скарыны, -
Прадставіў святар прапаведнік
Упершыню яго дзяўчыну.

Францыск быў вельмі шчаслівы,
Малютку калыша, - сына,
Жыццё пралятае імкліва
За справамі ў доме зямнымі.

Ізлішак грашовы ўклала,
Маргарыта ў справу Івана,
Вярстаць кнігі забараніла,
Трывожаць старыя раны.

Вось і другі сын-Францішак…
Раптам брат памёрІван,
Суды, пералікі, ізлішак,
Гарэтны купецкі збан.

Радня пачынае судзіцца,
Іх дом адсудзіць жадае,
Безграшоўе ў дом ірвецца,
Доўг хатні сябе не зжывае ...

-------
У хваляванні любая Нерыс ...
Францыск засмучаны. Справа. -
Абарона патрэбна, Прашэнне,
Ад судоў, бяспраў, я, вар′яцтва ...

-------
Завея. Мароз. Кёнігсберг.
Замерзла Балтыйскае мора.
Як камень застылы, ля верб,
Францыск маячыць ў дазоры.


Велізарны Сабор Кафедральны
Ззяў высачэзным шпілем,
Працяў строй феадальны,
Лажыўся ў душы лейтматывам.

На піках Тэўтонскага Ордэна
Каралеўскі замак, не Мірскі,
Прыступкі свабодай ня пройдзены
І імгненне дастатку хісткі.

Кёнігсберг, - юрысдыкцыя Польшчы,
Кароль Альберт яе прадстаўнік.
Абарона цалкам магчыма, -
Скарына просьбіт прынік.

Паклон, ўхваляльны позіркам
Ён прыняты, як навуковец,
Высокасць рада яго падарункам,
«Бібліям» старым і новым.

Ён хваліць Скарыну, не скупіцца, -
У навуках Ваш ўклад велізарны,
І кнігі не будуць пыліцца,
Па праву ўзнагароды вартыя.

Вашы Божыя кнігі чытаюць,
Еўропа шануе, Літва,
У Польшчы цябе паважаюць,
Чытае малітвы царква.

Вашы кнігі ў бібліятэцы,
На месцы ляжаць пачэсным,
Упершыню яны ў картатэцы,
Мы зможам працаваць разам.

Згоду паладзіш і Квота
Быць падданым каралеўства,
У канцылярыі будзе праца,
І герцаг Альберт інвестар.

Францыск адказаў, - Не ведаю.
Адказна, ёмка, выразна,
Па горадзе аж да снедання
Блукаў і знік ад саблазнаў.

Кароль Альберт спяшаецца,
Лісты ён піша з «Парукай»,
Не дае Скарыне адумацца,
Жыццё ідзе побач з навукай.

Цяпер ён за словыў адказе,
Ёсць пост, - канцылярскі работнік,
У будучым універсітэце
Педагог, навуковец, саветнік.

Атрымліваючы паперу ў рукі,
З «Парукай», мерай уздзеяння,
Скарына повязне ў навуцы,
Патрэбны ідэі, яго садзейнічанне.

Для Веры Пратэсту ў рэлігіі
Патрэбна думку давесці,
Скарына навуковец з ідэі,
Мог рабіць адкрыцці.

Не змог пакрывіць душою,
І здрадзіць славянскай Веры ...
Усё кінуў і з′ехаў вясною,
У Даліну, дзе ёсць Давер.

Куды, і зараз не ведаюць …
Прыехаў дадому ў чэрвені,
“Парукі” лісты гартаюць
Суды без роду і племені.

-------
Душа, знемагаючы, сцежкай,
Як звер, ад куль і карцечы,
Ідзе з запаленай свечкай,
Маргарыту абняў за плечы.

Яны доўга ў вочы глядзелі,
Без слоў , без адзінага гука,
Расстанне - выццё завеі,
Чаканне - страшная мука.

А раніцай сям′я ўся ў зборы
Малітву на сняданак чытала,
Забыўшыся, пра бяду і гора,
Спачатку ўсё пачынала.

Францыска згубілі на час,
Ваяводы яго не кранулі,
Паперы, пагоні цяжар,
Пры пажары ў агні згарэлі.

Ў сям′ю прыйшло цяжкае гора,
Памерла яго Маргарыта, -
Без маці хлапчукоў двое ...
Ян ксёндз ўваходзіць адкрыта,

Караля пазашлюбны сын ,
Літвін па духу, і думкі, -
Францыск, ты з бядой не адзін,
Я побач, вось мае рукі!

Ты пісар і лекар хатні
Віленскага Яна біскупа!
Скарына - уцякач ўчорашні
Ў даверы, без грашовага выкупа.

Бяда, ідзе за бядою,
Пол Вільні згарэла ў пажары,
Смурод, дым, слёзы ракою,
Званы ў страшэнным адчаю.

Царква, людскія натоўпы,
Ад неба чакаюць спагады,
Ля памерлых усхліпы, стогны,
Пакаяння малітвы, абрады.

Уруху біскуп, Скарына,
У горадзе гурт пацярпелых,
Паколькі не ў грош медыцына,
Лячылі ўсіх абгарэлых.

Ян біскуп запрашае багатых
Казне адлічыць зберажэнні,
Сумы вернуцца ў горад распяты,
Пісаў Скарына ў прашэннях.

Хто думаў, што будзе такое,
“Саранча” з усходу, зпоўдня,
Трушчаць, з′ядаюць жывое,
Вайна, пачалася паходня.
.
Пад Оршай і Полацкам бітва,
Дзясяткі тысяч забітых,
Зіхацелі шаблі, як брытвы,
Загінула шмат нявінных.

Хто па волі безбожнай, прадажнай,
За золата з Богам у долі,
Лічацьмісію вельмі важнай, -
Дык,тойдушэўна хворы!

На карысць Айчыны, Вільні
Працаваў Францыск Скарына,
Счаслівы, задаволены, мірны
Ён ціха драмаў лякаміна.

А побач дзеці, стол і пірог,
Заснулі, - сёння нармальна,
На досвітку заўтра ўрок,
Усё, пра галоўнае, ганна!

З біскупам Янам, па ходзе,
У іх завязалася сяброўства,
Гады праляталі ў рабоце,
Вузлы ўсё тужэй, падабенства.

Вучыліся ў Кракаве абодва
Пазней, Францыск у Італіі.
Балоння, - у Яна вучоба,
Рэч Паспалітая, выпрабаванні.

Размова ў манастырскай ложыі,
Адкрыць друкарню ў Вільні,
Закрыць попыт на кнігі Божые,
Чытаць іх дзеці павінны...

-------
Для караля Жыгімонта 1 Старэйшага,
Ян - біскуп, апора і сіла,
На Літве вёў палітыку строгую
Адкрыта, ветліва і без засілля.

Уціхамірыць свецкіх магнатаў,
Павагу трымаў да ўлады,
Валодаючы высокімі знакамі,
Аднаму каралю падуладны.

З любоўю да бацькі ставіўся,
З гонарам заўсёды на варце
Выбіраючы дарогу, імкнуўся,
Быць заўсёды бацькі варты.

У думках сябар і дарадца
Францыск быў правай рукой,
Ян ксёндз у асяроддзі свецкім
Быў фігурай, апорай людской.

Сябраваў з гетманам Радзівілам,
Каб узмацніць Ягелонов уладу,
Распрацаваў “Праект з Пасылам»,
Зацвердзіць павінна Рада.

Літву абвясціць каралеўствам,
Кантроль, - юрысдыкцыя Польшчы,
І горад пад імем Вільна
Сталіца стане прастольнае ...

Праект не ўступае ў сілу,
Польшча губляе прыбыткі,
Літва у суседстве з Расеяй,
Адчуе волі здабыткі.

У працы над дакументам
Згуляў сваю ролю Скарына,
Ён ведаў, з прыняццем Праекта,
Выйграе толькі Айчына.

За гэтым важным Праектам
Быў чутны голас народа,
Не бачылі шуму, эфекту, -
Але, ўсіх ўсхвалявала свабода.

Беларусаў, людзей паспалітых,
Заўважыў, як нацыю, свет,
У сэрцах да праўды адкрытых.
Ледзь цьмяны, стаў светлым Сусвет!

Біскуп не ў духу, у роспачы,
Скарына заўважыў зраніцы, -
Францыск, табе апоўначы
Пазоў у суд, Справа ў розніцу.

Доўг брата Івана вялізны
І ў тэрмін патрэбна вярнуць.
Ты беглы хлапец, капрызны,
Не веру, не мог падмануць!

У судзе сваю недатычнасць
Ня змог даказаць Скарына,
І доўг, - капа налічнасць
Ня здаў за пазыку мірна.

Ксёндз Ян атрымаў дэпешу,
Пасквіль, - Не здаў ўцекача,
Тлумачаць, - Прызнанне Вашае
Ня ганіць святога Айца!

Інтрыга, паклёп, - гэта сорамна,
Прылюдная цень на яго,
Пры Двары каралеўскім ўтойліва
Напісан Пасквіль пяром.

Ян едзе да бацькі, док сродкі
Вязеў абарону Скарыны,
Для каралеўства ў час жорсткі
Прыём і доўга ідзе гадзіна.

Кароль 1 Жыгімонт Старэйшы
Сустракае сына з любоўю.
Заслухаўшы, зрабіў падарунак:
Ахоўную Лею “А Волі”.

Суд ідзе, і зноў адмова.
Пад прыгнётам падступным, -
Я купец, разбярэм дэталёва!
Сын Івана Раман не падкупны,

Пад увагу ня быў прыняты.
Заступнай Леі недалі ходу,
Скарына згіне за кратамі,
Нялёгка атрымаць свабоду.

Ян біскуп зноў у дарозе,
На сустрэчы з бацькам у Кракаве,
З дакладам, у вялікай трывозе…
Указ адхіліць суд не ў праве,

Па скрытай, таямнічай ўказцы,
Судом кіравала хітрасць,
Суд парушыў закон у адпісцы
Да яго каралеўскай міласьці.

Кароль Жыгімонт 1 Старэйшы
Шрайбуе Прывіл лею ў надзеі
Прызнаць невінаватасць Скарыны, -
Ён вольны, даўгі не яго падзеі!

У іншай, Падарунак – “Ласка”
Ад усіх судзейскіх ганенняў,
Гарантуе недатыкальнасць
Маёмасці і яго будынкаў,

Свабоду ад усіх павіннасцяў
Ад службаў гарадскіх на арышт.
У гонар Скарыны -“Ласка”,
У першы раз пад старасць.

Змагацца цяжка з хітрасцю,
Біскуп ўздыхнуў з палёгкай ...
Радаваліся радня над жорсткасцю…
Перамогу дабыць нялёгка.

Жыццё ў Яна нязаплямленая,
На пасад ён адзіныз абраных,
Загадка, - Хто вораг? Ня згаданая,
І карта яшчэ не разыграна.

*******
Кароль Жыгімонт 1 Старэйшы
Быў моцны кіраўнік, дыпламат,
Настаўнік, заступнік слабейшых
Такіх у Еўропе не шмат.

Ён з розумам кіраваў, асцярожна,
Бо спраў у каралеўстве ворах,
З каралевай быў мяккі і божны,
У гэтым быў яго промах.

Нашмат гадоў маладзейшая
І сын Жыгімонт - кветка божая,
Не змог, - асалода дабрэйшая,
Бона Сфорцы была прыгожая.

Разумная, па гадам падступная,
Яе сын Жыгімонт 2 Аўгуст
Мусіць стаць каралём, таемна,
Не патрэбен пасярэдніка статус.

Ашчадна, утойліва, умела
Зрабіла ў Мазовіі трэнні,
Уладу атрымаць ня здолела,
На яе лягло падазрэнне.

У марах каралевы Сфорцы, -
Яе сын на троне ў Літве
Княжыць, як яснае сонца,
Прыйдзе час і ён на чале.

Ён першы, і скіпетр караля
Аднойчы пяройдзе ў спадчыну, -
Старанні ўсе недарма,
Адчуе ён ласку матчыну.

Пазашлюбны сын караля
Ксёндз Ян стаў галоўнай мішэнню,
Разумны, і ў Літве галава,
Слыве каралеўскім ценем.

І побач з ім мудры Скарына,
Літовец па духу і гонару,
Я з ім не спраўлюся адна,
Кароль дапаможа збольшага.

Зняважыць Яна біскупа ўпотай
Рыхтавалася доўга, невыйшла, -
Выдаткавана грошай копа.
Ягоны бацька дах, - вось і выйсце.

Падман у справах, стасунку!
У Рэчы Паспалітай бяда!
Парушэнняў шляхты няма рахунку,
Чуткі. Камень точыць вада!

Каралю што дня дакладае
Бона Сфорцы пра склокі ў Літве. -
Ксёндз Ян няхай прыязджае,
У Кракаве лепей, чым дзе!

Закон каралеве не пісаны,
На словах караля дамагае ...
Ксяндзу Яну пераезд падпісаны,
Яна Сфорцы сваё атрымае.

Дарога на Познань крочыць,
Праз год Ян памрэ у парога ...
Рэч Паспалітая змоўчыць,
У Францыска на Прагу дарога ...

Жыгімонт 2 Аўгуст на троне,
Паспалітая Рэч ў развале,
Міжусобіцы па-за законам,
Каралеўства былога не стала.

*******
За горад душа імкнецца,
Адчуць, як квітнее Зямля,
На пагорку жаданне ів,ецца
Прыгажосць і стары Скарына.

У святле залацістай раніцы
Не сніць, прачынаецца Вільна,
Жамчужнай, роснай старыцай
Прамень заплутаў пасыльны.

Люстэркам, у смузе туманнай,
Зіхаціць прыгажуня Нерыс!
Ці хопіць запалу, падману, -
Божая, дзікая свежасць!

Пачуцці тушыць Шлях Млечны
Чуецца крык жураўліны, -
Ты доўга, тут небяспечна!
Ляці ў край далёкай Даліны!

Сустрэне лагодная Прага.
Што будзе, у свядомасці цьмяна,
На сэрцы ад ростані смага, -
І думкі, ці будзе вяртанне?

Паспалітая Белая Русь!
Боль, спякота ў сэрцы гарачым,
Вясной над полем прамчуся,
Жураўлём, і ў нябёсах заплачу!

Ён жыў у працах і клопатах
У вялікім каралеўскім замку,
Любіў адпачываць у паходах,
Пакланіцца прамяністаму ранку.

Дзе Влтава і царства лілеі, -
Душой імкнуўся вышэй,
К яму вярталіся ідылліі, -
У думках к Богу бліжэй!

Эпілог
Францыск, твае думкі і мары,
Талент і геній вучонага
З гадамі злавесныя хмары
Не згубілі у цемры чорнай.

Твая іскра ў карысці вялікай,
У эпіцэнтры дзікага часу,
Надзеі ў душы сонцалікай
Знаходзілі Бога адразу.

Ў імкненні к навукам лепшы, -
Скарына з вялікай кагорты!
У свеце славянскім першы,
Эпохі Рэнесансу варты!

Уклад яго кожнаму бачны,
У развіцці беларускай культуры,
І слова роднае значнае
Усценах царкоўнай структуры.

Гуманізм вялікі, бязмерны,
Адзначаны любоўю к народу,
Для нашчадкаў ён неацэнны, -
Прыклад барацьбы за свабоду!

У яго друкаванай пакуце
Подзвіг беларускага сына,
І гонар за поспех ў навуцы, -
Ордэн Францыска Скарыны!
 

© Copyright: Владимир Бобровничий, 2017

Регистрационный номер №0401149

от 8 ноября 2017

[Скрыть] Регистрационный номер 0401149 выдан для произведения:
Паэма.

Ішоў, ляцеў па бездаражы,
Душа малілася вякам,
Трымаў пад сэрцам іскру божую,
Навук не выпіты бальзам.

Бывай дзяцінства, родны Полацк,
Купецкі дом і талака!
А заплечыма кніжны ранец,
І мары руса - юнака.

Навукі прыстань горад Кракаў,
Універсітэт, прыёмны двор,
Бурліць, не толькі ад палякаў,
Быўмоцны русічаў напор.

Із Ліды, Міра,Слуцка, Гродна,
Малых літоўскіх гарадоў,
Еўропа дыбіла паходных
Свабоду вырваць з кайданоў,

З ярма царквы іфеадалаў,
Ў эпоху носьбітаў надзей,
На рубяжах нябачнай далі
І новых воінскіх падзей.

Скарына з боем паступае
На філасофскі факультэт,
- Навука,ў сэнсе вырашае,
- З′яўляць народу ведаў змест!

Вучоны Міхал Уладзіслаўскі
І Ян Глагоўскі, як сябры,
Казалі,- Гэта ня падказка,
Сябе ў навуцы ты ствары!

Прадметна паказалі хлопцу
Станок друкарны недарма
І як працуе расказалі
Глыбокай ноччу да відна.

Вучобу скончыў, ходзіць чынна,
У рангу Бакалаўр навук,
Юнак із Полацка, - Скарына,
Ня кіне мантыю, сюрдут.

Упарта рухаецца далей,
Душой адчуў свабоды дух,
Навука спорыць з ім на маршы, -
Ён Доктар свабодных навук!

Адказны ў зносінах з сябрамі,
Як прыклад, - Павел Русіч,
Украінец, - не знік з гадамі,
І быў, як брат, Скарыны, мусіць.

Свяцілам быў для іх Капернік
Вялікі польскі навуковец,
Ён астраном і прапаведнік,-
Царква лічыла, – вольнадумец.

*******
Ляціць упарта над Касцёлам
Ланцуг знаёмы жураўлёў,
Да дому, да гнязда, к азёрам,
У Літву, на Русь, у сінь бароў.

І ў крыку мігатліваезграі
Ён слухаў, пачуў свой народ,
Прыгнечаных у смутку, адчаі,
Іх кліч, - Ратуйце Веру, народ!

Культуру, уклад беларускі,
Прыгожую мову славян.
Народ беларускі,расейскі
Безлекараў гібне ад ран!

Аб гэтым ведаў Францыск,
І вырашыў, трэба лячыць!
Як лекар, ён практыку грыз,
Тэорыя ў думках кіпіць.

Глабальна яго розум шукае
Вытокі хвароб у хворых,
Лячэнне напрамкі мае,
Адзінгалоўны з многіх.

У Італіі, на поўдні Еўропы,
Ён хоча сябе паказаць,
Навуку, вышэйшай пробы,
На практыцы як прымяняць…

Калегія універсітэта
Публічна экзамен вяла,
Свае становішча з бляскам
Адолеў, даказаў Скарына.

Узалу не чуласягулу,
Адказы зрушвалі камень,
Навукоўцам, эліце Падуі
Спадабаўся русіч, экзамен.

Два дні на пытанні калегіі
Адказваў навуковец з Полацка.
Адзначаны вялікім прывілеем
Не плаціць за экзамены золатам.

У прысутнасці навукоўцаў, шляхты,
Духавенства, воінства ў чыне,
Скарына пашане варты,–
Ён Доктар навук у медыцыне!

Па правупершы із навуковцаў
Прадстаўнік славянскіх народаў,
І подзвіг -у цемрадзі сонца,
У стагоддзях прарастае ўсходамі!

*******
Год тысяча пяцьсот дванаццаты,
Статут ад хвал і поспеху,
Купцом не сышоў у год трынаццаты
І дом не купіў для пацехі,

Жыццё забяспечыць багатае,
Каб шлях па жыцці б быў адметны ...
Ірвуцца стогны птушыныя
І клін жаўруковы ў свет цесны,

Крык сэрца, як радасць забытая, -
Айчыны роднай прастора,
Гаворка нябёс паспалітая, -
Ты гонар, надзея, апора!

Скарыну растанне чакае,
Дарогу абраў ён дамоў.
Асвета, -мой лёс вызначае,
Усё патрэбнае побач з сабой.

Асвета – першы крок у навуку!
Цікавасць і даброты прадметныя
Укожным друкаваным груку
Таямніцы адкрыты сусветныя.

У Венецыі, Кракаве, Падуі
Ён гісторыю кнігвывучаў,
Усё лепшае із паліграфіі
Скарына заўважыў і адзначаў.

Спачатку ў Прагу імчыць,
У старадаўні горад Еўропы,
Там сонца славянскае свеціць,
Культура высокай пробы.

І справу друкаваную з толкам
Вядуць майстры карыфеі
Клавуіян Мікуліш з Ямпом,
Мікуліш Ковач і Павел Сіверын.

У друку кнігі на мове чэшскай,
Каб было даступна народу,
Паданні, навіны свецкія
І праўдаў барацьбе за свабоду.

Ад засіллякаталіцкай веры,
Пад сцягам змагара Яна Гуса,
Ідэі і змест набылі давер
Вучонага Францыска руса.

Праект быў на выгляд смелым,
Падтрымка ішла з Вільні,
Сяброў па друкарнайсправе, -
Друкарня ў доме цывільным.

Знаходзіць жаданы подых,
Станок і шрыфты па замове
Кіраўніцтве, заўвагах строгіх
Вядзе з Сусветам размову.

Упершыню "Псалтыр" на адбітку
Яўляя старонкі - сястрыцы
На стараславянскай мове пропуск,
Гравюра уласнай матрыцы.

Год тысяча пяцьсот сямнаццаты,
У свеце шостага жніўня,
Розум узляцеў над прагнасцю,
У тэксце, - аўтар Францыск Скарына!

Навука, ў форме біблейскай,
Павінна мець сваіх чытачоў,
Не толькі ў народзе шляхецкім,
У бедных, простых шаўцоў.

Што за чытач, для аўтараважна,
Навуковыя думкі бязлітасны,
Цямліва па тэксце, старанна
У палях на старонках прапісаны:

Пераклад на беларускую мову ,
Тлумачэнне слоў незразумелых,
Царкоўнаславянскі тэкст ў аснове
Напісаны для людей шляхетных.

«Псалтыр» з псалмоў (малітваў)
Святога цара Давіда,
Для хрысціян і габрэяў
Жыватворнымі ніткамі сшыты.

Малітвамі чытаць вучыліся,
Магчыма, і сам Скарына,
У думках над ім стамляліся
Святыя, навукоўцаў дружына.

Малітвы чароўны, як вецер,
У іх сюжэты з жыцця Святаслава,
Чыталі, і чытаюць, паверце,
Адзначана Ліра на славу.

У тэксце мудрасць высокая,
Крыніцы, добрыя норавы,
Параўнанні, думка глубокая,
Пад Богам Вера і Права.

Як доўга народ беларускі
Губляў свае думкі ў здагадках,
Чуваць польскаямова, ці расейская, -
Царква для многіх загадка.

Зразумелыя фразы галоўныя,
На іх трымалася Вера.
Стамляліся душы галодныя,
У сэрцы ні зла, ні даверу.

Скарына Францыск настойліва,
Зспагадай і міласэрнасцю,
Кідае фразы даходліва
І прамовай народнай, напеўне.

«Псалтыр», - гэта толькі пачатак,
А «Біблія», - да мэты дарога.
Бо ў душы ад працы задатак,
У думках стамлялася трывога.

Як «Біблію» сустрэне Айчына?
Ці стане праца старыцай?
Невуцтва ў цемры злачынна
І ханжаства, - не памаліцца.

Збунтуецца царква, магістры,
Бо ў "Бібліі” аўтар Скарына,
Партрэт на гравюры, і тытры
Упершыню не благавідна.

Вучоны, гуманіст, прапаведнік,
Доктар навук свабодных,
Зямлі беларускай асветнік
ЗЕўропай стылай незгодны.

ЭпохіРэнесанса абраннік,
Асабліва дома, у Літве, -
Яго кніга погляд, настаўнік
У антыфеадальнай барацьбе.

У Літве чытач асаблівы
Шляхта, чыноўнік сыты,
Купец, абывацель свабодны,
Багаты святар, знакаміты.

Касцёлу і царкве народу
Чытаць яго думкі міжволі, -
Бо ў "Бібліі" ерась, свабода
І думкі не з Богам, - Крамолы!

У Літве фарміруецца братэрства,
Яно ў чаканні сустрэчы…
Усіх кніг дваццаць тры, ад сэрца,
Усе розныя, душу лечаць.

Аснова біблейскай кнігі
Ляжыць на сямі навуках,
З падтэкстам духоўнай інтрыгі
У напевне, боскіх гуках.

І кніг было б нашмат больш,
Скончыліся папера, золата,
Іх шлях ляжаў праз Польшчу,
На Радзіму, у Вільні, да брата…

Як цяжка зрывацца з месца,
Дзе ў пакутах зара разгаралася,
З іскры пад сэрцам усё гэта
Усініх нябёсах гублялася.

У промнях смарагдавай Даліны,
На ўскрайку Старога свету,
Даніну лекара - волата
З павагай прымала планета.

*******
Крочыўпа вулачках вузкім,
Старадаўняй стражы Вільна,
Купцоў сустрэў ён расейскіх
У замкавай Брамы цывільнай.

Вырашыў , без грошай няволя,
Гандаль папоўніць страты,
Купец - сямейная доля,
Давай пазбіраем манаткі!

УПольшчы сёння ў модзе
Аксаміт, парчовыя тканіны ...
Скарына ўжо ў паходзе,
І грошы ў кішэні, ў скрыні.

Сукном гандлюе ў Расіі,
Тавар купляе ў Германіі,
Францыск адужэў, пасылы
Брыдуць ў свядомасці зграямі.

Станок ён купіў друкаваны,
З рынку, не ў краме зацэнены,
Ён ёмісты і незатратны,
Друкаваць будзе, - упэўнены!

У бургамістра Якуба Бабіча,
Упершыню ў Літве друкарня,
Гаспадар Скарына з падачы,
У друку яго выдання.

Выходзіць яго кніга - зборнік
«Малая падарожная кніга»
Яе можа купіць садоўнік,
Купец, пастаялец з Рыгі.

У ім тэксты псалмы (малітвы),
Гадавыя цыклы, даты,
Зацьменне сонца, бітвы,
Смяшныя вершы (бравады).

Год тысяча пяцьсот дваццаць пяты.
На Радзіме кніга ў наборы,
«Апостал», - вятрамі укрыжаваны
Выйшаў на радасць і гора.

У небе, над стрэхамі Вільні,
Парыў натхнення моцны,
Крычаць журавы прызыўна, -
У дарогу! Скарына шаноўны!

І зноў адчуванне волі
Ляціць за прызыўным крыкам,
На Русь, на прастору вольную,
Ў край надзеяў, край дзікі.

*******
Зямля там малітвай спавіта, -
Скарына казаў па сакрэту,
Ён верыў, і ў сэрцы адкрытым
Месціць, мабыць, паўсвету.

З ласкай, заўсёды для брата,
На рускай зямлі сказальнік,
Адкрые да святыняў браму,
Як і наш, - Анёл Захавальнік.

І ў "Бібліі», тыя ж святыні,
Адны і тыя ж прыслоўі ...
Але хіба, дзікунства, гардыня
І ўвойнах пашырэй плечы.

Свет жорсткі, вайны міразданне,
УРасеі кніжкі спалены,
Новае «Апостал» выданне,
Кніг сляды і зараз не знойдзены.

Кнігшлях,далёка не новы
За месца пад сонцам Рыма,
Расія іцар Іван Жахлівы,
І Польшча, - зразумеў Скарына.

Усё барацьбой ахоплена,
Святыні,золата, грошы, -
Подданых грошы нікчэмныя,
Кошты палітыкаўіншыя.

Як рэкі цяклі ў глыбіні,
Цяклі яго «Біблій» гаворкі,
Старонкі паўстануць з тлену, -
З вуголля праўда, як зоркі!

*******
Прыгажуня Маргарыта Адвернік –
Жонка Франціска Скарыны, -
Прадставіў святы прапаведнік
Упершыню яго дзяўчыну.

Францыск быў вельмі шчаслівы,
Малютку калыша, сына,
Жыццё пралятае імкліва
За справамі ў доме зямнымі.

Ізлішак грашовы ўклала,
Маргарыта у справу Івана,
Вярстаць кнігі забараніла,
Трывожаць старыя раны.

Вось і другі сын,Францішак…
Раптам брат памірае Іван,
Суды, пералікі, лішак,
Гарэтны купецкі збан.

Радня пачынае судзіцца,
Іх дом адсудзіць жадае,
Безграшоўе ў дом ірвецца,
Доўг стары сябе не зжывае ...

У хваляванні любая Нерыс ...
Францыск засмучаны, справа, -
Абарона патрэбна, Прашэнне,
Ад судоў, бяспраў, я, вар′яцтва ...

Завея. Мароз. Кёнігсберг.
Замерзла Балтыйскае мора.
Як камень, у позе верб,
Францыск маячыць ў дазоры.

Велізарны Сабор Кафедральны
Ззяў высачэзным шпілем,
Працяў строй феадальны,
Лажыўся ў душы лейтматывам.

На піках Тэўтонскага Ордэна
Каралеўскі замак, не Мірскі,
Прыступкі свабодай ня пройдзены
І імгненне дастатку хісткі.

Кёнігсберг, - юрысдыкцыя Польшчы,
Кароль Альберт яе прадстаўнік.
Абарона цалкам магчыма, -
Скарына просьбіт прынік.

Паклон, ўхваляльны позіркам
Ён прыняты, як навуковец,
Высокасцьрада ягопадарункам,
Кнігам «Біблія», старым і новым.

Ён хваліць Скарыну, не скупіцца, -
У навуках Ваш ўклад велізарны,
І кнігі не будуць пыліцца,
Па праву ўзнагароды вартыя.

Вашы Божыя кнігі чытаюць,
Еўропа шануе, Літва,
У Польшчы цябепаважаюць,
Чытае малітвы царква.

Вашы кнігі ў бібліятэцы
На месцы ляжацьпачэсным,
Упершыню яны ў картатэцы,
Мы зможам працаваць разам.

Згоду паладзіші будзе квота
Быць падданым каралеўства,
У канцылярыі будзе праца,
Герцаг Альберту справах інвестар.

Францыск сказаў, - Не ведаю.
Адказна, ясна, выразна,
Па горадзе з цяжкай думаю
Блукаў і знік ад саблазнаў.

Кароль Альберт спяшаецца,
Лісты ён піша з «Парукай»,
Не даеСкарыне адумацца,
Жыццё ідзе побач з навукай.

Цяпер ён за словыў адказе,
Ёсць пост, - канцылярскі работнік,
У будучым універсітэце
Педагог,навуковец,саветнік.

Атрымліваючы паперу ў рукі,
З «Парукай», мерай уздзеяння,
Скарына повязне ў навуцы,
Патрэбны ідэі, яго садзейнічанне.

Для Веры Пратэсту ў рэлігіі
Патрэбна думку давесці,
Скарына навуковец з ідэі,
Ёнзможа рабіцьадкрыцці.

Не змог крывіць душою,
І здрадзіць славянскай Веры ...
Усё кінуў і з′ехаў вясною
У Даліну, дзе ёсць Давер.

Куды, і зараз не ведаюць …
Прыехаў дадому ў чэрвені,
“Парукі” лісты гартаюць
Суды без роду і племені.

Душа, знемагаючы сцежкаю,
Як звер, ад куль і карцечы,
Ідзе з запаленай свечкаю,
Маргарыту абняў за плечы.

Яны доўга ў вочы глядзелі,
Без слоў , без адзінага гука,
Расстанне - выццё завеі,
Чаканне - страшная мука.

А раніцай сям′я ўся ў зборы
Малітву на сняданак чытала,
Забыўшыся, пра бяду і гора,
Спачатку ўсё пачынала.

Францыска згубілі на час,
Ваяводыяго не кранулі,
Паперы, пагоні цяжар,
Пры пажары ў агні згарэлі.

Ў сям′ю прыйшло цяжкае гора,
Памерлаяго Маргарыта,
Без маці хлапчукоў двое ...
Ян ксёндз ўваходзіць адкрыта,

Караля пазашлюбны сын ,
Літвін па духу, і думкі,
-Францыск, ты з бядой не адзін,
Я побач, вось мае рукі!

Ты пісар і лекар хатні
Віленскага Яна біскупа!
Скарына - уцякач ўчорашні
Ўдаверы,без грашовага выкупа.

Бяда,ідзе за бядою,
Пол Вільні згарэла ў пажары,
Смурод, дым, слёзы ракою,
Званыўстрашэнным адчаю.

Царква, людскія натоўпы,
Ад неба чакаюць спагады,
Ля памерлых усхліпы, стогны,
Пакаяння малітвы, абрады.

У руху Біскуп, Скарына,
У горадзе шмат пацярпелых,
Паколькі не ў грош медыцына,
Лячылі ўсіх абгарэлых.

Ян біскуп запрашае багатых
Казне адлічыць зберажэнні,
Сумы вернуцца ў горад распяты,
Пісаў Скарына ў прашэннях.

Хто длумаў, што будзетакое,
“Саранча”наляцела з поўдня,
Трушчаць, з′ядаюцьжывое,
Вайна, пачалася паходня.
.
Пад Оршай і Полацкам бітва,
Дзясяткі тысяч забітых,
Зіхацелі шаблі, як брытвы,
Загінула шмат нявінных.

Хто па волі безбожнай,прадажнай,
За золата з Богам у долі,
Лічацьмісію вельмі важнай, -
Дык,тойдушэўна хворы!

На карысць Айчыны, Вільні
Працаваў Францыск Скарына,
Счаслівы, задаволены, мірны
Ён ціха драмаў лякаміна.

А побач дзеці, стол і пірог,
Заснулі, - сёння нармальна,
На досвітку заўтра ўрок,
Усё, пра галоўнае, ганна!

З біскупам Янам, па ходзе,
У іх завязалася сяброўства,
Гады праляталі ў рабоце,
Вузлы ўсё тужэй, падабенства.

Вучыліся ў Кракаве абодва
Пазней, Францыск у Італіі.
Балоння, - у Яна вучоба,
Рэч Паспалітая - выпрабаванні.

Размова ў манастырскай ложыі,
Адкрыць друкарню ў Вільні,
Закрыць попыт на кнігі Божые,
Чытаць іх дзеці павінны...

Для караля Жыгімонта 1 Старога
Ян біскуп апора і сіла,
На Літве вёў палітыку строгую
Адкрыта, ветліва і без засілля.

Уціхамірыць свецкіх магнатаў,
Павагу трымаў да ўлады,
Валодаючы высокімі знакамі,
Аднаму каралю падуладны.

З любоўю да бацькі ставіўся,
З гонарам заўсёды на варце
Выбіраючы дарогу, імкнуўся,
Быць заўсёды на бацьку падобным.

У яго думках сябар і дарадца
Францыск быў правай рукой,
Ян ксёндз у асяроддзі свецкім
Быў фігурай, апорай людской.

Сябраваў з гетманам Радзівілам,
Каб узмацніць Ягелонов уладу,
Распрацаваў “Праект з Пасылам»,
Зацвердзіць у Сейме павінна Рада.

Літву абвясціць каралеўствам,
Кантроль, - юрысдыкцыя Польшчы,
І горад пад імем Вільні
Сталіца стане прастольнае ...

Праект не ўступае ў сілу,
Польшча губляе прыбыткі,
Літва у суседстве з Расеяй,
Адчуе волі здабыткі.

У працы над дакументам
Згуляў сваю ролю Скарына,
Ён ведаў, з прыняццем Праекта,
Выйграе толькі Айчына.

За гэтым важным Праектам
Быў чутны голас народа,
Не бачылі шуму, эфекту, -
Але, ўсіх ўсхвалявала свабода.

Беларусаў, людзей паспалітых,
Заўважыў, як нацыю, свет,
У сэрцах да праўды адкрытых.
Хай цьмяна, стаў светлым Сусвет!

Біскуп не ў духу, у роспачы,
Скарына заўважыў з раніцы, -
Францыск, табе апоўначы
Пазоў у суд, Справа ў розніцу.

Доўг брата Івана вялізны
І ў тэрмін патрэбна вярнуць.
Ты беглы хлапец, капрызны,
Не веру, не мог падмануць!

У судзе сваю недатычнасць
Не змог даказаць Скарына,
І доўг, - капа налічнасць
Не здаў за пазыку мірна.

Ксёндз Ян атрымаў дэпешу,
Пасквіль, - Не здаў ўцекача,
Тлумачаць, прызнанне Вашае
Ня ганіць святога Айца!

Інтрыга, паклёп, - гэта сорамна,
Пры людная цень на яго,
Пры Двары каралеўскім ўтойліва
Напісан Пасквіль пяром.

Ян едзе да бацькі, док сродкі
Вязеў абарону Скарыны,
Для каралеўства ў час жорсткі
Прыём і доўга ідзе гадзіна.

Кароль 1 Жыгімонт Стары
Сустракае сына з любоўю.
Заслухаўшы, зрабіў падарунак:
Ахоўную Лею Скарыне “А Волі”.

Паўторны суд, і зноў адмова.
Пад прыгнётам чыім - то падступным, -
Я купец, разбярэм дэталёва!
Сын Івана Раман не падкупны,

Пад увагу не быў прыняты.
Заступнай Леі не далі ходу,
Скарына згіне за кратамі,
Нялёгка атрымаць свабоду.

Ян біскуп зноў у дарозе,
На сустрэчы з бацькам у Кракаве,
З дакладам, у вялікай трывозе…
Указ адхіліць суд не ў праве,

Па скрытай, таямнічай ўказцы,
Судом кіравала хітрасць,
Суд парушыў закон у адпісцы
Да яго каралеўскай міласьці.

Кароль Жыгімонт 1 Стары
Шрайбуе Прывіл лею ў надзеі
Прызнаць невінаватасць Скарыны, -
Ён вольны, даўгі не яго падзеі!

У іншай, Падарунак – “Ласка”
Ад усіх судзейскіх ганенняў,
Гарантуе недатыкальнасць
Маёмасці і яго будынкаў,

Свабоду ад усіх павіннасцяў,
Ад службаў гарадскіх, на арышт.
У гонар Скарыны“Ласка”,
У першы раз пад старасць.

Змагацца цяжка з хітрасцю,
Біскуп ўздыхнуў з палёгкай ...
Радаваліся радня над жорсткасцю…
Перамогу дабыць нялёгка.

Жыццё ў Яна ня заплямленая,
На пасад ён адзін з выбранных,
Загадка, - Хто вораг? Ня згаданая,
І карта яшчэ не разыграна.

*******
Кароль Жыгімонт 1 Старэйшы
Быў моцны кіраўнік, дыпламат,
Настаўнік, заступнік слабейшых
Такіх у Еўропе не шмат.

Ён з розумам кіраваў, асцярожна,
Бо спраў у каралеўстве ворах,
З каралевай быў мяккі і божны,
У гэтым быў яго промах.

На шмат гадоў маладзейшая
І сын Жыгімонт - кветка божая,
Не змог, - асалода дабрэйшая,
Бона Сфорцы была прыгожая.

Разумная, па гадам падступная,
Яе сын Жыгімонт 2 Аўгуст
Мусіць стаць каралём, таемна,
Не патрэбен пасярэдніка статус.

Ашчадна, утойліва, умела
Зрабіла ў Мазовіі трэнні,
Уладу атрымаць ня здолела,
На яе лягло падазрэнне.

У марах каралевы Сфорцы, -
Яе сын на троне ў Літве
Княжыць, як яснае сонца,
Прыйдзе час і ён на чале.

Ён першы, і скіпетр караля
Аднойчы пяройдзе ў спадчыну, -
Старанні усе нездарма,
Адчуе ён ласку матчыну.

Пазашлюбны сын караля
Ксёндз Ян стаў галоўнай мішэнню,
Разумны, і ў Літве галава,
Слыве каралеўскім ценем.

І побач з ім мудры Скарына,
Літовец па духу і гонару,
Я з ім не спраўлюся адна,
Кароль дапаможа збольшага.

Зняважыць Яна біскупа ўпотай
Рыхтавалася доўга, - не выйшла,
Выдаткавана грошай копа.
Ягоны бацька дах, - вось і выйсце.

Падман у справах, стасунку!
У Рэчы Паспалітай бяда!
Парушэнняў шляхты няма рахунку!
-Чуткі. Камень точыць вада!

Каралю што дня дакладае
Бона Сфорцы пра склокі ў Літве.
Ксёндз Ян няхай прыязджае,
У Кракаве лепей, чым дзе!

Закон каралеве не пісаны,
На словах караля дамагае ...
Ксяндзу Яну пераезд падпісаны,
Яна Сфорцы сваёатрымае.

Дарога на Познань крочыць,
Праз год Ян памрэ у парога ...
Рэч Паспалітая змоўчыць,
У Францыска на Прагу дарога ...

Жыгімонт 11 Аўгуст на троне,
Паспалітая Рэч ў развале,
Міжусобіцы па-за законам,
Каралеўства былога не стала.

*******
За горад душа імкнецца,
Адчуць, як квітнее Зямля,
На пагорку жаданне ів,ецца
Прыгажосць, свабода і я.

У святле залацістай раніцы
Не сніць, прачынаецца Вільна,
Жамчужнай, роснай старыцай
Прамень заплутаў пасыльны.

Люстэркам, у смузе туманнай,
Зіхаціць прыгажуня Нерыс
Ці хопіць запалу, падману, -
Божая дзікая свежасць!

Пачуцці тушыць Шлях Млечны
Чуецца крык жураўліны, -
Ты доўга?Тут небяспечна!
Ляці ў край далёкай Даліны!

Сустрэне лагодная Прага.
Што будзе, у свядомасці цьмяна,
На сэрцы ад ростані смага, -
І думкі, - Ці будзе вяртанне?

Айчына, Паспалітая Русь!
Боль, спякота ў сэрцы гарачым,
Вясной над полем прамчуся,
Жураўлём, і ў нябёсах заплачу!

Ён жыў у працах і клопатах
У вялікім каралеўскім замку,
Любіў адпачываць у паходах,
Пакланіцца прамяністаму ранку,

Дзе Влтава і царства лілеі, -
Душой імкнуўся вышэй,
К яму вярталіся ідылліі, -
У думках к Богу бліжэй!

Ода
Францыск, твае думкі і мары,
Талент і геній вучонага
З гадамі злавесныя хмары
Не згубілі у цемры чорнай.

Яго іскра ў карысці вялікай
У эпіцэнтры дзікага часу,
Надзеі ў душы сонцалікай
Знаходзілі Бога адразу.

Ў імкненні к навукам лепшы, -
Скарына з вялікай кагорты!
У свеце славянскім –першы,
Эпохі Рэнесансу варты!

Уклад яго кожнаму бачны
Уразвіцці беларускай культуры,
Іслова роднаезначна
Усценах царкоўнай структуры.

Гуманізм вялікі, бязмерны,
Адзначаны любоўю к народу,
Для нашчадкаў ён неацэнны, -
Прыклад барацьбы за свабоду!

У яго друкаванай пакуце
Подзвіг беларускага сына,
І гонар за поспех ў навуцы, -
Ордэн Францыска Скарыны!
Рейтинг: 0 209 просмотров
Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!

Новости партнеров
Загрузка...

 

Популярные стихи за месяц
99
86
80
76
72
69
67
61
60
59
55
54
54
50
50
50
50
48
46
46
44
43
41
41
41
40
39
Утро 7 июня 2018 (Виктор Лидин)
36
35
31